MUTLU ÇELİK’TEN TÜRK HAKEMLİĞİNE BOMBA GİBİ ELEŞTİRİLER: “FUTBOLU BİLMEYEN, FUTBOLU YÖNETEMEZ!”
Eski FIFA kokartlı hakem Mutlu Çelik, gazeteci Murat Topçu’ya verdiği özel röportajda Türk hakemliğinin içinde bulunduğu durumu sert sözlerle eleştirdi. Hakem yetiştirme sisteminden VAR uygulamasına, liyakat tartışmalarından geçmişte yönettiği olaylı maçlara kadar birçok konuda dikkat çeken açıklamalar yapan Çelik, “Biz maratoncu yetiştirmiyoruz. Sahada futbol oynanıyor. Hakem de futbolu bilmek zorunda” dedi.
Türk futbolunda hakem tartışmaları bitmek bilmiyor. Tartışmalı kararlar, VAR uygulamaları, hakem atamaları ve Merkez Hakem Kurulu’nun yapısı futbol kamuoyunun gündemindeki yerini koruyor.
Türk hakemliğinin geçmişteki önemli isimlerinden eski hakem Mutlu Çelik, gazeteci Murat Topçu’ya verdiği özel röportajda mevcut sistemi adeta masaya yatırdı.
Hakemliğin yalnızca kural ezberlemekten ve fiziksel testlerden ibaret olmadığını belirten Çelik, futbolun içinde yetişmemiş kişilerin sahadaki oyunu doğru yönetemeyeceğini savundu.
Geçmişte yönettiği tartışmalı karşılaşmalara ilişkin yaşadıklarını da anlatan Çelik, bazı maçlarda futbolculara yönelik talimatlar verildiğini öne sürdü. Hakemlerin futbolun ruhunu anlaması gerektiğini vurgulayan Çelik, Türk futbolunun geleceği için liyakat, saha tecrübesi ve gerçek hakemlik bilgisinin ön plana çıkarılması gerektiğini söyledi.
“YILLAR GEÇTİ AMA HÂLÂ İKİ MAÇ ÜZERİNDEN YARGILANIYORUM”
Murat Topçu: Geçmişte yönettiğiniz bazı karşılaşmalar nedeniyle bugün bile eleştiriliyorsunuz. Bu eleştirilere ne diyorsunuz?
Mutlu Çelik: Benim geride bıraktığım, artık hatırlamadığım birçok maç var. Ancak bugün hâlâ iki karşılaşma üzerinden değerlendiriliyorum.
O maçlarla ilgili olarak bazı kulüp yöneticilerinin ve futbolcuların daha sonra yaptıkları açıklamalar var. Hatta söz konusu karşılaşmalarda bazı futbolcuların maçı sattıklarına ilişkin itiraflarda bulunulduğunu biliyoruz. Buna rağmen eleştirilerin sürekli benim üzerimden yürütülmesini doğru bulmuyorum.
Bir başka karşılaşmada ise çok daha farklı bir olay yaşandı.
Hakemlikte henüz birinci yılımdı. Bir teknik direktörün futbolcularına oyuna girdikten sonra kırmızı kart görmeleri yönünde talimat verdiğini öğrendim. Karşılaşmada bazı futbolcuları oyundan attım. Daha sonra bir futbolcu yanıma gelerek, ‘Hocam, ne olur beni de oyundan atın’ dedi.
Nedenini sorduğumda, teknik direktörlerinin kendilerine oyuna girdikten sonra rakibe ve hakeme yönelik hareketlerde bulunmalarını, karşılaşmanın yarıda kalmasını sağlayacak şekilde davranmalarını söylediğini anlattı.
Ben o gün maçı yarıda bırakmadım. Çünkü olayların büyümesi hâlinde çok ciddi sonuçlar ortaya çıkabileceğini düşünüyordum. Kendi değerlendirmeme göre o gün hem futbolcuların hem de güvenlik görevlilerinin can güvenliği açısından önemli bir karar verdim.
Bu konuda Türkiye Futbol Federasyonu’nda ifadeler ve disiplin süreçlerine ilişkin kayıtlar bulunduğunu söylüyorum. Merak edenler ilgili Tahkim Kurulu ve Disiplin Kurulu dosyalarını inceleyebilir.
Pişman mıyım? Hayır. Aynı olay bugün yaşansa yine can güvenliğini ön planda tutardım.
Bana yönelik eleştirilerde bulunanlara da şunu söylüyorum: Önce kendi geçmişlerini ve kendi takımlarında yaşananları değerlendirsinler.
“TÜRK HAKEMLİĞİ LİYAKATSİZLİK SORUNUYLA KARŞI KARŞIYA”
Murat Topçu: Türk hakemliğinin ve Türk futbolunun bugünkü durumunu nasıl değerlendiriyorsunuz?
Mutlu Çelik: Açık konuşacağım. Türk hakemliği ve Türk futbolu iyi yönetilmiyor. Benim en büyük itirazım liyakat eksikliğine ve futbol bilgisinin yeterince önemsenmemesine.
Hakemler kuralları öğrenebilir. Ancak futbolu bilmek başka bir şeydir. Futbolun içinde bulunmak, oyuncunun ne düşündüğünü, sahadaki mücadelenin nasıl geliştiğini, pozisyonun ruhunu anlamak gerekir.
Futbolu yaşamamış bir insanın oyunu doğru yorumlaması kolay değildir.
Bunu bir örnekle anlatayım.
Bir insanı ehliyet kursuna gönderiyorsunuz. Ona birinci vitesi, ikinci vitesi, üçüncü vitesi, freni, gazı ve debriyajı anlatıyorsunuz. Her şeyi teorik olarak öğretiyorsunuz. Peki, o insan direksiyon başına geçmeden nasıl iyi bir şoför olacak?
Hakemlik de böyledir.
Kuralları ezberlemek yetmez. Sahada mücadele edeceksiniz, futbolun temposunu hissedeceksiniz, oyuncuların hareketlerini anlayacaksınız.
Ben hakemlerin en az 5-9 yıl futbol oynamış kişiler arasından seçilmesini savunuyorum. Futbolu bilen, oyunun içinden gelen ve saha tecrübesine sahip insanların hakemlikte daha başarılı olacağına inanıyorum.
Bizim aradığımız şey dış görünüş, boy veya yabancı dil değil. Öncelik futbol bilgisi, karar verme yeteneği ve saha tecrübesi olmalı.
“HAKEMLER BİLGİSAYAR BAŞINDA DEĞİL, SAHADA YETİŞMELİ”
Murat Topçu: Hakem yetiştirme sisteminde ne gibi değişiklikler yapılmalı?
Mutlu Çelik: Hakemleri yalnızca bilgisayar başında pozisyon izletip test yaparak yetiştiremezsiniz.
Futbol sekiz dönümlük bir sahada oynanıyor. Hakem de o sahada olmalı. Haftada en az üç gün futbol oynamalarını öneriyorum.
Futbolun içinde mücadele etmeyen, oyunun temposunu yaşamayan bir hakem bazı pozisyonları anlamakta zorlanabilir.
Ben hakemlerin saha becerilerini geliştirmek için elimden gelen desteği vermeye hazırım. Yeter ki gerçekten bu işi geliştirmek isteyen insanlar olsun.
Hakemlik yalnızca fiziksel yeterlilikten ibaret değildir. Futbol bilgisi, pozisyon sezgisi, iletişim ve doğru karar verme yeteneği birlikte geliştirilmelidir.
“BİZ MARATONCU YETİŞTİRMİYORUZ!”
Murat Topçu: Hakemlerin antrenmanlarında ne gibi değişiklikler yapılmalı?
Mutlu Çelik: Hakemlerin antrenmanlarında futbol daha fazla yer almalı. Sürekli koşu yaptırarak hakem yetiştiremezsiniz.
Biz maratoncu yetiştirmiyoruz. Sahada futbol oynanıyor!
Ben hakemlik yaptığım dönemde antrenmanlarımda futbol oynardım. Muğla hakemleri haftada iki gün Marmaris’e, benim yanıma gelirdi. Onlarla futbol oynar, ardından koşu çalışması yaptırırdım.
Futbolun 17 kuralını öğrenmek zor değil. Asıl mesele bu kuralları sahada doğru uygulayabilmek.
Özellikle faul ve fena hareketlerin değerlendirilmesi, hakemin oyunu ne kadar tanıdığıyla doğrudan bağlantılıdır.
“FUTBOLU YETERİNCE BİLMEYENLER YORUM YAPIYOR”
Murat Topçu: Medya baskısı ve futbol yorumcuları hakkında ne düşünüyorsunuz?
Mutlu Çelik: Futbol yorumculuğu yapan herkesin bu oyunu gerçekten bilmesi gerektiğini düşünüyorum.
Bugün bazı yorumcuların futbolun temel özelliklerini ve kurallarını yeterince bilmeden değerlendirmeler yaptığını görüyoruz. Reyting ve para kazanma kaygısı da zaman zaman yorumların önüne geçebiliyor.
Şimdi bakın, her kulübün kaleci antrenörü, taç antrenörü, frikik antrenörü ve yardımcı antrenörleri var.
Peki, kaç kulübün futbolcuların hakemlerle iletişimini geliştirmek için hakemlik tecrübesine sahip bir uzmanı bulunuyor?
Ben geçmişte birkaç kulüpte görev yaptım. Futbolcuların hakemlerle iletişimleri üzerinde çalıştım. Görev yaptığım dönemlerde gereksiz kartların azalmasına katkı sağladığımı düşünüyorum.
Hakemle doğru iletişim kurmayı öğrenmek de futbolun bir parçasıdır.
“VAR’A DEĞİL, VAR’I YÖNETEN ANLAYIŞA İTİRAZ ETTİM”
Murat Topçu: VAR sistemi Türkiye’ye gelmeden önce yaptığınız uyarılardan söz ediyorsunuz. Neler söylemiştiniz?
Mutlu Çelik: VAR Türkiye’ye gelmeden önce, 2018 yılının mart ayında Fanatik Spor Müdürü Zafer Bey Marmaris’e yanıma geldi. Kendisiyle bir röportaj gerçekleştirdik.
O röportajda VAR sisteminin Türk hakemliğini ve Türk futbolunu geriye götürebileceğini söyledim.
Benim teknolojiye karşı bir düşüncem yoktu. İtirazım, bu sistemin nasıl yönetileceğine ve kimlerin görevlendirileceğine yönelikti.
VAR’ın başında mutlaka deneyimli, futbolu ve hakemliği çok iyi bilen insanların bulunması gerektiğini savunuyordum.
Cüneyt Çakır, Fırat Aydınus gibi tecrübeli hakemlerin birikimlerinden yararlanılması gerektiğini düşünüyordum.
Teknoloji tek başına çözüm değildir. Görüntüyü izleyen, pozisyonu değerlendiren ve karar sürecini yöneten insanın bilgi ve tecrübesi yoksa teknoloji de beklenen faydayı sağlamaz.
“BABADAN OĞULA HAKEMLİĞE KARŞI DEĞİLİM, LİYAKATSİZLİĞE KARŞIYIM”
Murat Topçu: Hakemlikte babadan oğula geçiş ve liyakat konusunda ne düşünüyorsunuz?
Mutlu Çelik: Ben babadan oğula hakemliğe karşı değilim. Bir hakemin çocuğu babasından daha başarılı olabilir. Burada önemli olan liyakattir.
Cüneyt Çakır’ın FIFA hakemi olması sürecinde ben de kendisine destek verdim. Babası da bu görüşmelerden haberdardır. Gayrettepe Dedeman Otel’de bir görüşmemiz oldu. Benden ricacı oldular. Ben de hak ettiğine inandığım için destek verdim.
Benim için önemli olan kişinin kim olduğu değil, hak edip etmediğidir.
Türk hakemliğinde görev dağılımlarını, Merkez Hakem Kurulu’nun yapısını ve bazı isimlerin hangi kriterlerle görevlendirildiğini sorgulamak gerekiyor.
Merkez Hakem Kurulu’nda geçmişte üst düzey karşılaşmalar yönetmiş, saha tecrübesi bulunan kaç isim var?
Kamil Abitoğlu dışında hangi isimlerin üst düzey hakemlik geçmişi var? Bu soruların cevaplanması gerekiyor.
Benim anlayışımda hakemlikte de yöneticilikte de liyakat esas olmalı. Kimsenin adamı olmak değil, işini iyi yapmak önemli.
“FİZİKSEL PERFORMANS ÖNEMLİ AMA FUTBOL BİLGİSİ ŞART”
Murat Topçu: Hakemlikte fiziksel performans mı, sistem mi, yoksa futbol bilgisi mi daha önemli?
Mutlu Çelik: Üçü de önemli ama futbol bilgisi olmadan diğerlerinin tek başına yeterli olacağına inanmıyorum.
Ben hakemlik yaptığım dönemde 15-16 kilometre koştuğumu hatırlıyorum. Fiziksel performansım iyiydi. Ancak önemli olan yalnızca koşmak değil, doğru yerde bulunmak ve doğru kararı verebilmektir.
İsterseniz geçmişte verdiğim bir penaltı kararının görüntüsünü de gönderebilirim. Bugünkü VAR sistemiyle o pozisyonun nasıl değerlendirileceğini birlikte tartışabiliriz.
Herkesin kendine özgü bir yönetim anlayışı vardır. Ancak benim düşüncem değişmedi:
Dünyanın her yerinde hakemler futbol oynamalı, futbolu tanımalı ve oyunun ruhunu öğrenmeli.
“ÖNCE HERKES AYNAYA BAKMALI”
Murat Topçu: Türk futbolunda güven sorunu hakkında ne düşünüyorsunuz?
Mutlu Çelik: Biz kime güveniyoruz ki? Bence önce herkes kendisini sorgulamalı.
İnsanlar bazen işlerine geldiği gibi davranıyor. Bir karar kendi çıkarlarına uygunsa kabul ediyor, işlerine gelmiyorsa itiraz ediyorlar.
Futbolda da toplumda da önce ahlakı ve kişisel sorumluluğu konuşmamız gerekiyor.
Benim çok sevdiğim bir söz var:
“İnsanlara ahlak dersi vermeden önce aynaya bakacaksın ve kendine, ‘Ben ne kadar ahlaklıyım?’ diye soracaksın.”
“HAKEMLER ARASINDAKİ AYRIMCILIK BİTMEDEN TÜRK HAKEMLİĞİ İLERLEYEMEZ”
Murat Topçu: Türk hakemliğinin geleceği için ne yapılmalı?
Mutlu Çelik: Türk hakemliği, hakemler arasındaki ayrımcılık ve gruplaşma sona ermeden ilerleyemez.
Ben görev yaptığım dönemde birçok hakeme destek oldum. Bazılarının FIFA hakemi olmasına, bazılarının yönetici pozisyonlarına gelmesine katkı sağladım.
Kimsenin adamı diye ayrım yapmadım. Hak eden herkesin hak ettiği yere gelmesini istedim.
Yöneticilerim benim hakemlik bilgime ve tecrübeme güveniyordu. Ben de bu güveni boşa çıkarmamak için çalıştım.
Hakemlikten istifa etmemin de nedenleri var. Bunları ayrıca anlatmak isterim. Haluk Ulusoy döneminden sonraki süreçle ilgili de söyleyeceklerim bulunuyor.
Bir noktayı da özellikle belirtmek istiyorum: Ben kendimi kusursuz görmüyorum. Benim de hatalarım var, hem de çok.
Geçmişte bazı maçları bilerek kötü yönettiğim dönemler olduğunu da söylemeliyim. Bunun arkasında yaşadığım bazı kişisel olaylar, güven sorunları ve yakın çevremde karşılaştığım davranışlar vardı. Bazı kişilerin bahis oynadığını ve güvenimi boşa çıkardığını gördüm.
Bunlar benim kişisel değerlendirmelerim ve yaşadıklarımdır. Futbol kamuoyunun da bu konuları sorgulamasını istiyorum.
Benim söyleyeceklerim henüz bitmedi. Türk hakemliğinin geçmişine, yaşadığım olaylara ve görevden ayrılma nedenlerime ilişkin anlatacaklarım var.
“TÜRK HAKEMLİĞİ İÇİN SÖYLEYECEKLERİM BİTMEDİ!”
Mutlu Çelik, röportajın sonunda Türk hakemliğinin yeniden yapılanması gerektiğini belirterek tecrübenin, saha bilgisinin ve liyakatin ön plana çıkarılması çağrısında bulundu.
Çelik’in mesajı oldukça net:
“Futbolun 17 kuralını ezberlemek kolaydır. Önemli olan futbolu bilmek, oyunun ruhunu anlamak ve sahada doğru karar verebilmektir. Biz maratoncu yetiştirmiyoruz. Futbolu bilen hakem yetiştirmeliyiz.”
RÖPORTAJ: MURAT TOPÇU
RÖPORTAJ VEREN: MUTLU ÇELİK
Eski Futbol Hakemi