KAPİTALİZM
İlkel toplum, köleci toplum, feodal toplum, kapitalist toplum sıralaması yapılır. Sosyalist toplum hayali kurulur. Toplumda günlük yaşantının en önemli işlevleri: teknik, ticari, hukuk olarak yetiştirilmiş görevlilerin elindedir. Bir işte çalışmak, görev kabul edilir.
Demokraside düzenli olarak seçilen vekillerden oluşan meclis vardır. Meclise karşı sorumlu olan politikacılar vardır. Yazılı bir anayasa ve yasalara bağlı bir yönetim vardır. Devlet, uzman görevliler tarafından yönetilir. Toplum, din ve devlet örgütlenmesi yapar. Din işleri bilgisine göre, iyi sevap olur. Kötü günah olur. Devlet işleri bilgisine göre, iyi meşru olur. Kötü gayrimeşru olur. İki bilgi türüyle değerlendirme yapılır.
Kapitalizm, devamlılığı olan ve sürekli yinelenen bir kâr elde etme çabasıdır. Parasal değer üzerinden sermaye hesabı yapılır. İşgücü örgütlenmesi yapılır. Vatandaş, burjuvazi, proleter kavramları vardır. Proleter, işgücü örgütlenmesinin adı olur. Girişimciler ve serbest ücretli çalışan işçiler, bir bütün olurlar. Bütünün parçası olurlar. Bütünün parçaları eşit olur. Girişimci ve ücretli işçi, eşit olur. Bu durum, kapitalizmin özelliği olur.
Tüm bilgi dalları, dünyaya bir bakış açısı olur. Bilgi dalları üzerinde çalışan insanlar, bilgi dallarının gelişmesini sağlarlar. Toplumdaki çalışma hayatına hâkim olan anlayışın kökenleri araştırıldı. Günlük dünyevi işlerin manevi değerler etkisinde yapılmasına, çilecilik denilmiştir. Çilecilik, kapitalizmi etkilemiştir.
Toplumsal değişim, tarihsel gerçeklikten alınan tikel parçalarla kademe kademe inşa edilir. Değişim en sonunda ortaya çıkar. Dürüstlük, dakiklik, çalışkanlık, tutumluluk erdemlerine, kapitalizm değer verir.
Kapitalizmde yapılan iş, hayatın anlamı olarak kabul edilir. İş ve ibadet, bir bütün olur. Bütünün parçaları eşit olur. İş ve ibadet, eşit olur. İşe ibadet için ara verilmez. İbadet, mesai sonuna ertelenir. Yolculuk da iş kabul edilir.
Kapitalizmde iş, meslek, kariyer, iş aşkı gibi kelimeler: Tanrı’dan gelen çağrı anlamına gelir. Gündelik dünyevi eyleme, dini bir önem yükleyen bir yaklaşım ortaya çıktı. Tüm meslekler bir bütün ve eşdeğer olur. Manevi ve dünyevi görevlerin temelde, eşit değere sahip olduğu vurgulanır. Ahret ve dünya görevleri bir bütün olur. Bütünün parçası olur. Bütünün parçaları eşit olur. Ahret ve dünya, eşit olur.
Kapitalizm etkisinde toplumda, büyüye ve sihre karşı gelinmiştir. Günah çıkarma eylemlerinden uzak durulmuştur. Toplumun dünyevi yaşantısına hizmet eden bir meslekte çalışmak kutsanmıştır. Dinen kurtuluşa çağrı demek: faydalı bir meslek demektir. Dilencilik yasaklanmıştır.
Bütünleşmiş bir sistem içinde bir araya gelmiş, iyi amellerden oluşan bir hayat istenir. Birey, belirli bir amacı olan bir iradeye tabi olur. Çilecilik, meslek olarak etkin dünyevi yaşantının hizmetine girmek anlamını kazandı.
Kapitalizm etkisinde yenilik yanlıları, manastır yaşantısını kabul etmezler. İnsanlar çileci ideallerini, basit gündelik işlerde ararlar. Sistemli bir yaşam ve erdemlilik alışkanlığı benimsendi. İyi, kötüden ayrıldı. Dürüstlük ve huzur, bir kural oldu. Bir meslekte çalışmak, çileci bir ameldir.
Kurtuluşa ulaşmak için insanın sistemli bir yaşam tarzına sahip olması gerekir. Yaşam tarzı ve bir meslekte çalışmak: yeniden doğuşun bariz belirtisi kabul edilir. Kapitalizmden etkilenen toplumlar, çağdaş demokrasiyi kurdular.
İbrahim Sanalp