Köşe yazarımız İbrahim Sanalp makalesinde;

Bilgenin Güncesi isimli kitapta, bilgelik ve bilgi ile ilgili bilgiler veriliyor.

Toplumda yeniden üretim bilgisi, bileşik getiri sağlar. Yapılan işler, serbest piyasalarda sürekli öğrenenlerin yaratıcı eserleridir. Sürekli öğrenmek, bir beceri olur. Toplumda iletişim ile bilgi ve tüm kazanımlar bileşik getiriyle gelir.

Yeniden üretim, var olanın kendini yenilemesi, sürdürmesi, sürekli bir döngü, sürekli bir hareket olur. Toplumda yaşamın sürmesi için, üretim sürecinin sürekli kendini yenileyerek sürdürmesi gerekir. Zaman gibi üretim de durmaz. Üretmek ve tüketmek bir bütün olur. Birbirini tamamlar. Emek ve sermaye, bir bütün olur. Üretici tüketim, yatırım özelliği taşır. Bireysel tüketim ile ihtiyaçlar karşılanır.

İnsan insana tabiri, kadın ve erkeği belirtir. Bütün denizler birbirine dökülür tabiri, kadın ve erkeği belirtir. Toplumdaki etkileşim bütün bireyleri etkiler. Toplum örgütlenmesine katılmak gerekir.

Toplumda hesap verebilmek ve sorumluluk ile güven inşa edilir. Başarılı olmaya çalışılır. Başarı, devamlılık sağlar. Düşüncenin uygulamaya dönüşmesiyle topluma katkı yapılır. Toplumsal ilgi düşüncesiyle topluma katkı yapılır. Birey, toplumun parçası olur. Toplum düşünülerek bireyler iletişim kurarlar.

Şirketleşmek, ortak olmak, hisse almak, tasarrufları değerlendirmek olur. Bileşik getirinin parçası olunur.  Şirketleşmek, ortak olmak, hisse almak birer kaldıraç özelliği taşır. Kaldıraç özelliği, çalışmadan gelir elde etmeyi belirtir.

Toplumun istediği bir ürün ya da hizmeti sunana, toplum para kazandırır. Belirli konuda iyi olmak gerekir. Talepleri karşılayan arzı sunmak gerekir.

Farklı becerilere sahip olan ve değişik bilgiye sahip kişilerden oluşan ekip kurmak toplumda etkili olur. Güven duygusu ve iyimserlik oluşur.

İnsanlar herkesin geçimi için çalıştığı avcılık bilgisi ve toplayıcılık bilgisiyle evrimleşti. Tarım bilgisiyle toplumda hiyerarşi oluştu. Sanayi devrimiyle toplumdaki bilgi türleri arttı. Fabrikalarda hiyerarşik yapı oluştu. Günümüzde internette kendi başına çalışanlar görülüyor.

Kader ve şans bir bütün olur. Kadere inanmak, dini bilgidir. Şans, şartların getirdiği bir durum olur. Şartlar tamam olunca, olay gerçekleşir. Bu durum, determinist bir düşünce olur.

Aristo mantığına ve Hegel mantığına göre düşünülür. Aristo mantığına göre bir şey ya vardır ya yoktur. Hegel mantığına göre bir şey zıttı ile vardır. Aristo mantığında durgunluk esastır. Hegel mantığında hareket esastır.

Bir şeyleri her gün yapmak, alışkanlık olur. Alışkanlık da bir bilgidir. Egzersiz bilgisi her gün yapılırsa alışkanlık olur.

Duygularımızla olaylardan etkileniriz. Duygularımızın olaylardan etkilenmesini azaltmak için meditasyon yaparız. Meditasyon, kendi sesimizi dinlemektir. Meditasyon, bir bilgidir.  Yürüyüş, yürüyerek yapılan bir meditasyon olur. Günlük tutmak, yazılı meditasyon olur. İbadet etmek, şükran meditasyonudur. Duş almak, geçici etkili meditasyondur. Sessizce oturmak, doğrudan meditasyondur. İnsanın en büyük gücü, kendini değiştirme yeteneğidir.

Yaşantıda küçük değişiklikler yapılıp yeni alışkanlıklar kazandırılır. Büyük değişikliklere karşı insan vücudu tepki gösterir. Her gün yapılan küçük hareketler, alışkanlığa dönüşür. Böylece değişiklik oluşur.

Sokrates, sürekli soru sorma yöntemiyle, bilginin öğrenilmesini ister. Ezberin ve monoloğun yerini diyalog alır. Soru-cevap yöntemi uygulanır. Bu yöntemle,  araştırmacı ve sorgulayıcı bir düşünce oluşturulur. Sokrates insanı eğitmeye çalışır. Sokrates, bilgiyi öğrenmek peşindedir.

Tiyatroda seyirci, içinde yaşadığı gerçekliğin sunulduğu bilgiyi ister. Seyircinin dilini, dünyaya bakış biçimini, söylencelerini, atasözlerini, özdeyişlerini, düşlerini içeren bilgiyi dikkate almak gerekir. O zaman seyirci tiyatroya gelir.

Edebiyat bilgisinde dil aracılığı ile okuyucuya seslenilir. Sinema bilgisinde görüntülerle seyirciye seslenilir.

Tiyatro oyunu, şimdiki zamanı içerir. İnsanlar tiyatroya girip otururlar. İçinde bulundukları anda ve zamanda bir oyunu yaşarlar. Seyredilen oyunun zamanı ile içinde bulundukları zaman arasında iletişim kurarlar. Seyredilen oyun, bugünle bağlantısı içinde anlam kazanır. Oyunu seyirciye yaşatmanın yolu, oyunu seyircinin şimdiki zamanına taşımak olur. Tiyatro bilgisi, insanı insana anlatır. Dün-bugün-yarın bütünlüğünde zaman geçişleri yapılır. Geçmiş ve gelecek, şimdiki zaman içinde anlatılır.

Mavi, sanatın rengidir. Güzel olan, arı olan her şeyin rengi mavidir. Geçmişte, bugünde, gelecekte insanlığa ait olan güzel şeyleri benimsemek, mavi rengi içerir. Her insan, insanlığın mirasçısı olur. İnsanlık bir bütündür. Her insan bütünün parçası olur. İnsan, insanlığa ait bilgilerin mirasçısı olur.

“Sevgi, insanın yaşayabileceği tek iklimdir.” Sevginin bilgisini öğrenmek gerekir. “Aşk gelecek, cümle eksiklikler biter.” Sözü sevgiyi anlatır. Tiyatro, insanı insana sevdirir. Aşk ve tiyatro bilgisini öğrenmek gerekir. Tiyatro, konser belirli kurallara göre seyredilir.

Sanat bilgisi, özü gereği, yaşanılan dünyadan yola çıkarak bir başka dünyayı anlatır. Sanat bilgisi, duyguyu maddeye işler. Ütopya romanlarında, olması gereken anlatılır. Roman kahramanları, düşüncelerini açıklar. Şiir, duygularımıza seslenir.

Kurumlaşma bilgisi, bir düşüncenin, kavramın yerleşik konuma gelmesi, sürekliliğe kavuşması anlamı taşır. Kurum, kendi iç dinamikleri ile hareket eder. Süreklilik kazanır. Kurumlaşmak, kalıcı olmaktır. İnsan, geçici bir varlıktır. Devlet kurumları, kalıcı özellik taşır.

Ne mutlu, bir dostun dostuyum diyebilene! İki insanın gerçekten dost olabildiği yerde, uygarlık vardır. Dostlukların yaşandığı bir ortam istenir. Dostluk bilgisi öğrenilir.

Tiyatro, sahnelerinde insanı bütün halleriyle sergiler. İnsanı anlatır. Bütün bilgi türleriyle yakın işbirliği kurar. İnsan bilgisi-antropoloji tiyatronun ilgilendiği bir bilgi türü olur. İnsan bilgisi, insanı doğasıyla ve evrendeki yeriyle inceleme konusu yapar. İnsanın fiziksel, tarihsel, toplumsal, kültürel bağlamında olan evrimini inceler. İnsan bilgisi, elde ettiği bilgi türlerinden yola çıkarak bir senteze ulaşır.

Tiyatro, yapısı gereği, insan halleri bilgisini, çalışma alanı içinde inceler. İnsan bilgisinden faydalanır. Tiyatro, insanları sahneye, tüm oluş koşullarıyla birlikte getirir. İnsan, doğru bir şekilde tanınmış olur. Seyirci, bütün halleriyle araştırılır.

Günümüzde seyirciyi tanımak, gösterim metni oluşturma sanatının odak noktası olmuştur. Tiyatronun etkinliğinin daha fazla olması için araştırmalar yapılır. Oyun yazarları, sanatlarının maddi temellerini kurgulamak için seyirciyi tanımaya çalışırlar. Tiyatro bilgisi, insanın toplumsal, kültürel, psikolojik davranışlarının incelemesini yapar. Tiyatro bilgisi, ilkeler oluşturur. Sanatlar birbirine ilkeleriyle benzerler.

Doğmak, ölmek, insanın doğal özelliği olur. Sevgi, insanın çaba göstermesiyle oluşur. Sevgi, sabır gerektirir. Sevginin de bilgisi oluşturulur. Sevgi, insanın iç dünyasını tanımayı sağlar. Sevgi, insanların birbirini tanımasına katkı yapar.

İnsan, bireysel davranışlarını geliştirir. Belirli kurallara göre hareket eder. Sadakat ve vefa duygusu, insanları birbirine yakınlaştırır.

İnsanın yaş günü olması gibi, kurumların da bir yaş günü olur. İnsanın doğduğu gün, yaş günüdür. Kurumların yaş günü, kuruluş günü olur. Kurumlaşmak, kalıcı olmaktır. Kurumlar topluma hizmet ederler. Kurumların yaş günleri, kurumdan faydalananların katılımıyla kutlanır. Kurumlaşmak, insanların birbirine kenetlenmesi olur. Kurumlar, belirli kurallara göre yönetilir.

Burjuva sınıfının gelişmesindeki en önemli dönüm noktalarından biri, bütün bilgi türlerinin eğitimine verdiği önem olmuştur. Her bilgi türünde çalışmalar yapılmış ve kurumlar oluşturulmuştur. Bütün bilgi türlerini dikkate almak, şehirleşmenin bir kuralı olmuştur. Bilgi türlerinin kurumlaşması, kent uygarlığının varlık koşulu olur. İbadethaneler, tiyatro binaları, sinema ve konser salonları, müzeler, stadyumlar gibi yapılar şehirlerde yer alır.

Tiyatro, izleyicisi ile her zaman bir bağ içerisinde olur. Tiyatro, seyircisini eğitir. Tiyatro, seyircisine diploma vermeden eğitir. Tiyatro, eleştirel özellik taşır. Kitle eğitimi sağlar.

Tiyatro, hem bir sanat hem de bir toplumsal kurum olur. Tiyatro, dünyayı ve yaşamı temsilen, sanat aracılığı ile yeniden üreterek izleyiciye sunar. Seyirciler, kendilerine sunulan yeniden üretimi izlerler. Seyirci gözlenerek, oyuna olan ilgi belirlenir.

Kültürel olgu, bir süreç niteliği taşır. Toplum, şehirleşmeyle beraber gelişmiştir. Din kavramı ile ümmet olma duygusu yaşanır. Vatan kavramıyla millet olma duygusu yaşanır. Sanayi üretimi ile sınıf bilinci hissedilir. Emek-sermaye bütünlüğü ortaya çıkar. Toplum-birey bütünlüğü hissedilir.  Bütün kavramı, kişiye ait olma duygusu verir. Bütüne ait olmak ve bütünün parçası olmak duygusu hissedilir. Ümmete, millete, topluma ait olma duygusu hissedilir. Aile, en küçük toplumsal kurum olur. Aile duygusu, kişiye aitlik duygusu verir.

Sanat ile düşünce arasında bağ vardır. Sanatın önce düşüncede oluştuğu ve sanat eserinin de düşüncenin yansıması olduğu belirtilir. Sanatın diğer bilgi türleri ile de bağı vardır. Edebiyatta şiirin kulak için yaptığı ses uyumunu, resim sanatı da gözler için yapar. Ressamlar, orantılar ve anatomi aracılığı ile insanın dışa yansıyan yönünü öğrenirler.

Sanat alanında, kuramlar oluşturulur, ölçütler konur. Sanatçı, duyduklarını, hissettiklerini kendine özgü biçimde somut biçimlerin kalıbına döker. Sanatçının, sanat bilgisi dışındaki bilgi türlerinden de bilgi sahibi olması olumlu bir durumdur.

Sanat bilgisi yanında, kuramsal dersler de okutulur. Sanat tarihi, estetik, sanat sosyolojisi, sanat psikolojisi, kültür tarihi gibi dersler okutulur.

Bir eserin yazıldığı dilde kalıcı olması için söylediklerinin etkili olması gerekir. Shakespeare, şiirleriyle insanı tüm öncesizliği ve sonrasızlığı içerisinde yakalamıştır. Cervantes, Don Kişot romanında derebeylikten merkezi yönetime geçişi anlatır. Biçim ve özün, anlatım biçimi ile anlatılanın uyumlu olması gerekir. Sanat eseri ile toplum çeşitli konularda bilgi sahibi olur. Sanatçı, toplumu aydınlatır.

Tiyatro aynı zamanda toplumsal bir kurum niteliği taşır. Tiyatro ve seyirci birlikte düşünülür. Tiyatro, seyircisini tanımaya çalışır. Tiyatro, geniş kitlelere seslenmeyi olanaklı kılacak bir ortak dil oluşturmaya çalışır. Tiyatro, insanı kültürel, biyolojik, toplumsal, dilsel kimlikleriyle sahnede çözümlemenin yollarını arar. Tiyatro, kendi seyircisini oluşturma şansına sahip bir sanat dalıdır. Tiyatro, insana insan gerçeğini yine doğrudan insan aracılığıyla sergileyen tek sanat olur.

Eğitimde öğrencilere vatana, devlete, millete, topluma karşı olan görevleri belirtilir. Dün-bugün-yarın bütünlüğünde, eğitimin geçmiş, bugün, gelecek bütünlüğü içinde bilgi vermesi gerekir. Öğrenciler, öğrendikleriyle geçmiş, bugün, gelecek bütünlüğü için düşünmeliler. Geleceği düşünmek, düş kurmak eğitimin bir özelliği olur.

Felsefe bilgisi, günlük yaşamaya ait düşüncenin dışında bırakılmıştır. İşin uzmanlarına özgü bir alan sayılmıştır. Felsefe bilgisi, bir düşünme sistemi olur. Felsefe, dünyaya bir bütün olarak bakar. Diğer bilgi türleri, kendi alanlarında dünyaya bakar. Felsefe, tanım yaparak bilgi oluşturur.

Bir insan her zaman hikâye anlatıcısıdır. Kendi hikâyeleriyle ve başkalarının hikâyeleriyle çevrili yaşar. İnsan, yaşantısını anlamlandırır. İnsan, yaşantısının kahramanıdır.

Homeros, tarih, mitoloji, edebiyat gibi bilgi türlerini kapsayan eserler yazmıştır. İlyada ve Odesiya isimli eserler yazmıştır. Yunan dünyasını anlatır. Bu eserler okunur, bilgi öğrenilir. Homeros, bilgiyi yazılı hale getirmiştir. Her toplumun mitolojisi aynı zamanda o toplumun kültür tarihi olma niteliğini de sergiler. Mitoloji, yeryüzü yaşantısına ait bilgiler de verir. Toplumdaki geleneklerle ilgili bilgiler verilir.

Okumak, bir eylemdir. Okumak, bir alışkanlık olur. Kendi uğraş alanımızın dışında da kitap okumak gerekir. Roman okumanın görünüşte somut bir amacı yoktur. Buna karşılık roman, uçsuz bucaksız bir karakterler, tipler, yaşantılar ve olaylar bilgisini edinmekle eşanlamlı olur. Her türlü sorunun çözümü için gerekli geniş bakış açıları kazandırır.

Okurluğa giden yol, kendi uğraş ve uzmanlık alanlarının dışına çıkmayı gerektirir. Merak etmek, okuru yönlendirir.  Okur olmak, okumayı dünyaya açılmanın temel koşullarından biri saymak demektir.

Okumanın Gücü ve Şiirin İnsan Hayatındaki Yeri Ele Alındı

Okumanın, düşünce dünyasını geliştiren ve insanın kendisini yeniden üretmesine imkân sağlayan önemli bir araç olduğu vurgulandı. Şiir, edebiyat, felsefe, kültür ve okuma alışkanlığı üzerine gerçekleştirilen değerlendirmelerde, bireyin dünyayı anlamlandırmasında okuma eyleminin taşıdığı öneme dikkat çekildi.

Şiir okumanın, sözle gerçekleştirilen anlatımın en yetkin düzeylerinden biri olduğu belirtilirken, şiirin insanlığın duygu ve düşüncelerini sözcükler aracılığıyla ifade etmesindeki rolüne vurgu yapıldı. Şiirin, sözcükleri düşlere ve düşüncelere dönüştüren güçlü bir anlatım biçimi olduğu ifade edildi.

“İnsanı diğer canlılardan ayıran en önemli özellik dil”

Değerlendirmelerde insanın doğayla ilişkisi, kültürün oluşumu ve dilin gelişimi de ele alındı. İnsanın doğayı değiştirmesinin yanı sıra aile ve toplum gibi sosyal yapıları keşfettiği, toprağı ve hayal gücünü kullanarak kültürel birikim oluşturduğu belirtildi.

İnsanı diğer canlılardan ayıran temel unsurlardan birinin dil olduğu ifade edilerek, insanın dil aracılığıyla bilgi ve düşüncelerini aktardığı ve kendisini kültür tarihi içerisinde konumlandırdığı kaydedildi.

Uygar insanın, yaşamının kendisini ilgilendiren farklı alanlarında bilgi ve düşünce sahibi olmasının hem bir hak hem de sorumluluk olduğu vurgulandı.

Felsefe, dünyayı anlamanın yollarından biri

Felsefe bilgisinin yalnızca filozoflara özgü bir alan olmadığı, herkesin edinmesi gereken bir düşünme biçimi olduğu belirtildi. Dünyayı anlamlandırabilmek için felsefi düşüncenin önemine dikkat çekilirken, felsefenin düşünce tarihinin birikimini inceleyen ve insan tarafından üretilen bir bilgi türü olduğu ifade edildi.

Açıklığın gerçeğin vazgeçilmez koşullarından biri olduğu belirtilerek, felsefe bilgisinin farklı dillerde ortaya konulan eserler üzerinden düşünce tarihini anlamaya da katkı sunduğu kaydedildi.

“Kültür, insanın ürettiği her şeydir”

Kültür kavramının da ele alındığı değerlendirmelerde, kültürün insan tarafından üretilen maddi ve manevi unsurların bütünü olduğu ifade edildi. Kültür felsefesinin insanı ve insan toplumunu ilgilendiren konuları ele aldığı belirtilirken, farklı bilgi türlerinin de düşünsel açıdan incelenmesinin önemine dikkat çekildi.

Sanat bilgisinin günlük yaşamın bir parçası haline getirilmesi gerektiği vurgulanarak, sanatın yalnızca belirli alanlarla sınırlı kalmaması gerektiği ifade edildi.

Okumak, düşünce ufkunu genişletiyor

Okuma alışkanlığının insanın düşünce dünyasını geliştirdiği belirtilen değerlendirmelerde, iyi konuşmak ve yazmak için de düzenli okumanın önemine dikkat çekildi.

Edebiyat eserlerinin farklı söylem, üslup, vurgu ve kurgu biçimleriyle tanışan bireyin düşünce yürütme biçiminin yeni boyutlar kazandığı ifade edildi. Okumanın yalnızca belirli bir mesleki ya da akademik amaçla sınırlı olmaması gerektiği, bireyin kendisini geliştirmesine yönelik sürekli bir alışkanlığa dönüşmesinin önem taşıdığı belirtildi.

Gerçek okurun her kitapla daha önce tanımadığı ufuklara ulaşan bir serüvenci olduğu ifade edilerek, okuma eyleminin insanın kendisini sürekli yeniden üretmesine katkı sağladığı kaydedildi.

Edebiyat geçmişten geleceğe uzanan bir gelenek

Yazarın, içinde yaşadığı toplumun gelişim koşulları içerisinde kişilik edinme mücadelesini eserlerine taşıdığı belirtildi. Yazarların günlüklerinde yaşadıkları toplumun geçmişine ve bugününe ilişkin gözlemlere yer verdikleri, edebiyatın ise insanı düşünmeye yönelten güçlü bir anlatım alanı olduğu ifade edildi.

Dünya edebiyatı ile Türk edebiyatının birbirinden bağımsız değerlendirilemeyeceği vurgulanarak, günümüz edebiyatını ve yazarlarını anlamanın anahtarlarının geçmişin edebiyat kültüründe bulunduğu belirtildi. Edebiyatın, başlangıcından günümüze kadar farklı anlatım biçimleriyle gelişen köklü bir gelenek olduğu kaydedildi.

Şiir özelinde ise esin ile düşünce arasındaki ilişkiye dikkat çekildi. Şiirin geçmiş, şimdi ve gelecek arasında zihinsel geçişler kurulmasına imkân sağlayan bir anlatım biçimi olduğu ifade edildi.

“Okumak için zaman bulunmaz, yaratılır”

Okuma alışkanlığının insan yaşamında sürekli hale getirilmesi gerektiği vurgulanarak, okumaya zaman ayırmanın bireyin sınırlı zamanını düşüncenin sınırsızlığıyla buluşturmanın yollarından biri olduğu belirtildi.

Okuyamadığı bir günü eksik yaşanmış kabul eden bireyin, okuma eylemine hayatında özel bir yer verdiği ifade edildi. Okumak için zaman bulunmasının yanı sıra zaman yaratılmasının da mümkün olduğu belirtilerek, günlük yaşamda farklı etkinliklere ayrılan sürenin yeniden düzenlenmesiyle okuma için zaman oluşturulabileceği kaydedildi.

Dilin zenginliği edebiyattan besleniyor

Bir dilin zenginliğinin en önemli kaynaklarından birinin o dilin edebiyatı olduğu ifade edildi. Yazarların içinde yetiştikleri dil ortamını kullanarak dile yeni kullanım biçimleri kazandırdığı ve sözcük dağarcığını genişlettiği belirtildi.

Okumanın kısa vadede somut sonuçlar vaat etmeyen, yaşam boyu sürdürülen bir öğrenme ve gelişme süreci olduğu vurgulandı. Yıllar önce okunan bir kitaptan edinilen bilgi ve düşünsel birikimin, hayatın ilerleyen dönemlerinde karşılaşılan bir durumda kişiye güç ve yol göstericilik sağlayabileceği ifade edildi.

Değerlendirmelerde, okumanın yalnızca bilgi edinme aracı olmadığı; düşünme, anlama, ifade etme ve insanın kendisini yeniden geliştirme sürecinin temel unsurlarından biri olduğu mesajı öne çıktı.

Okumak: Sınırlı Bir Ömre Sığmayan Yolculuk

İnsan hayatı sınırlı. Hepimizin zamanı, yaşayabileceği günleri, karşılaşabileceği insanları ve deneyimleyebileceği olayları var. Bir ömrün içine ne kadar çok şey sığdırabilirsek sığdıralım, yine de dünyadaki bütün hayatları yaşamamız mümkün değil.

Tam da burada kitaplar çıkıyor karşımıza.

Bir romanı açtığımızda aslında yalnızca birkaç yüz sayfalık bir metne bakmıyoruz. Başka insanların hayatlarına, başka zamanlara, başka dünyalara doğru bir yolculuğa çıkıyoruz. Hiç tanımadığımız insanların sevinçlerine, korkularına, kayıplarına ve umutlarına ortak oluyoruz. Kendi hayatımızda yaşayamayacağımız pek çok deneyimi edebiyat sayesinde tanıyoruz.

Belki de okumanın en önemli tarafı bu: İnsan, tek bir hayatla yetinmek zorunda kalmadan başka hayatları da tanıyabiliyor.

Bir şiirin birkaç dizesinde daha önce adını koyamadığımız bir duyguyla karşılaşabiliyoruz. Bir romandaki kahramanın yaşadığı olay, yıllardır zihnimizde taşıdığımız bir soruya farklı bir cevap verebiliyor. Bazen de kitap, bize cevap vermek yerine daha iyi sorular sormayı öğretiyor.

Çünkü okumak yalnızca bilgi toplamak değildir. Okumak, düşünmektir.

İçinde yaşadığımız zamanı anlamak istiyorsak önce onu sorgulamamız gerekir. Yaşadıklarımızı anlamlandırmak için düşünmeye, geçmişte yaşananları anlayabilmek için de okumaya ihtiyacımız var. Tarihi, edebiyatı, düşünce dünyasını ve insan hikâyelerini okudukça yaşadığımız hayatın aslında ne kadar büyük bir bütünün parçası olduğunu fark ediyoruz.

Burada eleştiri ve tartışma da önem kazanıyor.

Bir konu hakkında konuşmak kolay. Asıl mesele, konuştuğumuz konu hakkında ne kadar bilgi sahibi olduğumuz. Eleştirmek, yalnızca beğenmediğimizi söylemek değildir. Tartışmak da karşı tarafı susturmak anlamına gelmez. Her ikisinin arkasında araştırma, merak ve bilgi birikimi bulunmalıdır.

Bugün uzmanlaşmanın giderek arttığı bir dünyada yaşıyoruz. Herkes kendi mesleğinin gerektirdiği bilgileri öğreniyor. Ancak insanın yalnızca mesleğinden ibaret olmadığını da unutmamak gerekiyor.

Bir mühendis edebiyat okuyabilir. Bir öğretmen tarih öğrenebilir. Bir gazeteci felsefeyle ilgilenebilir. Bir doktor şiir okuyabilir.

Çünkü insanın dünyası, mesleğinin sınırlarından çok daha geniştir.

Üstelik edebiyat bugünden ibaret değildir. Bugünün yazarlarını anlamak için dünün yazarlarına da bakmak gerekir. Bugünkü anlatım biçimleri, geçmişten bugüne uzanan uzun bir birikimin sonucudur. Bu nedenle yalnızca yeni çıkan kitaplara yönelmek yerine, geçmişte yazılmış eserlerle de bağ kurmak gerekir.

Okumak biraz da zamanlar arasında kurulan bir köprüdür.

Bir başka mesele ise bilgiyle kurduğumuz ilişki. Dinî bilgi, gelenek, tarih, bilim ve günlük yaşamdan edindiğimiz bilgiler farklı kaynaklardan beslenebilir. Dünyayı anlamaya çalışırken bu bilgi alanlarını birbirinden ayırarak düşünmek kadar, aralarındaki ilişkileri de sorgulamak gerekir.

Çünkü dünya değişiyor. Bilgi artıyor, yeni sorular ortaya çıkıyor, eski sorulara yeni cevaplar veriliyor. İnsan da bütün bu değişimin içinde kendi yolunu bulmaya çalışıyor.

Belki bu yüzden “Bilmek zorundayım” demek gerekiyor.

Bilmek, yalnızca sınavlarda başarılı olmak ya da mesleğimizde ilerlemek için gerekli değil. Yaşadığımız hayatı anlamak, doğru soruları sorabilmek, başkalarının deneyimlerinden yararlanmak ve kendi kararlarımızı daha bilinçli verebilmek için de gerekli.

Sonuçta hepimizin zamanı sınırlı.

Ama okuyarak başkalarının zamanlarına, başka hayatlara ve başka dünyalara ulaşabiliyoruz. Bir kitabın sayfalarını çevirirken aslında kendi ömrümüzün sınırlarını biraz olsun genişletiyoruz.

Belki de kitapların en büyük sırrı burada saklı:

Bir insanın ömrü bir hayat yaşamaya yetebilir; ama okumak, insana binlerce hayatı tanıma imkânı verir.

Toplumdaki yalnızlığı gidermenin yollarından biri, amacı ve hedefi doğru belirlenmiş bir üretim anlayışıdır. Bunun için hem düşünce hem de maddi alanda yeterli üretim yapmak gerekir. İnsan, topluma katkı sağlarken aynı zamanda yaptığı üretimden de hakkını alabilmelidir.

Dini konularda Allah’ın rızası gözetilerek düşünmek ve hareket etmek esastır. Dünya hayatında ise temel ve zorunlu ihtiyaçlar dikkate alınmalıdır. Herkesin zorunlu ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için gerekli şartların oluşturulması gerekir.

Açlık sınırı, dört kişilik bir ailenin temel gıda ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için gereken miktarı ifade eder. Yoksulluk sınırı, yine dört kişilik bir ailenin gıda dışında kalan çeşitli zorunlu ihtiyaçlarını da kapsar. Asgari ücret ise bir kişinin temel ihtiyaçlarını karşılaması için dikkate alınan bir ölçüdür. Bu nedenle açlık sınırı, yoksulluk sınırı ve asgari ücret, toplumun ekonomik durumunu değerlendirmede önemli ölçüler olarak kullanılabilir.

Dini bilgi, inanç temelinde öğrenilir. Diğer bilgi türleri ise sorgulanarak ve araştırılarak öğrenilir. Karşılaşılan sorunlara çözüm bulabilmek için yeterli bilgiye sahip olmak gerekir. Sorunlara çözüm odaklı yaklaşmak, öncelikle sorunu doğru tanımlamayı ve ardından uygulanabilir çözümler geliştirmeyi gerektirir. Bunun yanında gerçekleri olduğu gibi kabul etmek de sağlıklı düşünmenin önemli bir parçasıdır.

Laiklik, din işleri ile devlet işlerinin birbirinden ayrılması anlayışına dayanır. Din alanında helal ve haram ölçüleri, devlet işlerinde ise meşru ve gayrimeşru ayrımı esas alınır. Kanunlara uygun olan davranışlar meşru, kanunlara aykırı olanlar ise gayrimeşru kabul edilir. Toplum, dinî ve devletle ilgili örgütlenmelerini birbirinden ayrı biçimde yürütür. Örneğin dinî bir törende dua edilirken, devlet törenlerinde saygı duruşunda bulunulur ve millî marş okunur.

Demokraside düşünce özgürlüğü esastır. Ancak davranışlar, toplum düzenini ve başkalarının haklarını korumak amacıyla belirli kurallarla sınırlandırılabilir veya bazı davranışlar yasaklanabilir. Bu açıdan düşünce daha çok manevi alanla, davranış ise somut ve maddi hayatla ilişkilendirilebilir.

Toplum ve birey arasındaki bütünlüğün sağlıklı biçimde kurulabilmesi için insanların kendi iradeleriyle karar verebilecek bilgiye sahip olmaları gerekir. Okuyan, araştıran ve düşünen insan, toplumun bir bireyi olarak daha bilinçli kararlar verebilir.

Gerçekçi bir bakış açısı, karşılaşılan zorlukları aşmanın yollarını görmeyi sağlar. Doğru çözümlere ulaşmak için öncelikle doğru bir çıkış noktası belirlemek gerekir. Düşünen insan yalnızca kendisini değil, içinde bulunduğu bütünü de dikkate alır. Toplum, millet ve ümmet gibi kavramların oluşturduğu aidiyet duygusuyla düşünür ve hareket eder. Böylece insan, hem bütüne ait olduğunu hem de o bütünün bir parçası olduğunu hisseder.

Devlet, vatanı ve milletiyle birlikte bir bütündür. Devlet, milletin ortak ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla oluşturduğu bir örgütlenme biçimidir. Bu nedenle herkesin devlet örgütlenmesi içinde kendisine bir yer bulabilmesi ve devlet bütçesinden adil bir şekilde yararlanabilmesi gerekir. Dinî ve devlet işleriyle ilgili alanlarda da insanların birbirleriyle dayanışma içinde olması önemlidir.

Olumlu ve olumsuz yönleri birlikte değerlendirmek, daha doğru sonuçlara ulaşmayı sağlar. Amaç, olumsuzlukları görmezden gelmeden olumlu olana ulaşabilmektir. Bu yaklaşım, idealist bir bakış açısını da gerekli kılar.

Kalıcı sonuçlara ulaşabilmek için kurumlaşmak gerekir. Kurumlaşmak, bir düşüncenin veya çalışmanın kişilere bağlı olmaktan çıkarak süreklilik kazanması ve kalıcı hâle gelmesi anlamına gelir.

Günümüzde bilgiye ulaşmak geçmişe göre çok daha kolaydır. İnternet sayesinde farklı alanlarda bilgi edinmek ve kendimizi geliştirmek mümkündür. İnsan, kendi iradesiyle ihtiyaç duyduğu bilgileri araştırabilir ve öğrenebilir.

Toplum ve birey hayatında hem toplumsal hem de bireysel hak ve görevler vardır. Bireylerin bu hak ve sorumlulukları öğrenerek yaşamlarını sürdürmeleri gerekir. Toplum hayatı belirli kurallar çerçevesinde düzenlenir. Gerçek anlamda özgürlük ise bilgi sahibi olarak, kurallara ve başkalarının haklarına saygı göstererek düşünmek ve hareket etmekle mümkündür.