Fabrika kapanınca sadece işçiler değil, şehir de kaybediyor

Selma Çalışır, Alarko Carrier’ın Gebze’deki fabrikasında üretimi sonlandırma kararının ve Bursa’daki Bosch fabrikasında yaşanan işten çıkarmaların sanayi kentleri üzerindeki etkilerine dikkat çekti. Çalışır, fabrika kapanışlarının yalnızca çalışanları değil, esnaftan küçük işletmelere kadar geniş bir kesimi etkilediğini vurguladı.

SMMM, Bağımsız Denetçi, Kooperatif Dış Denetçisi ve Bankacılık ve Finans Yüksek Lisans mezunu Selma Çalışır, sanayi tesislerinde yaşanan üretim durdurma ve istihdam daralmalarının ekonomik ve toplumsal sonuçlarını değerlendirdi.

Alarko Carrier’ın Gebze fabrikasındaki üretimi 2027 Şubat ayı sonuna kadar tamamlamayı planladığını ve 183 çalışanın iş sözleşmesinin kademeli olarak feshedilmesi kararını Kamuyu Aydınlatma Platformu’na (KAP) bildirdiğini hatırlatan Çalışır, Bursa’da ise Bosch fabrikasında emeklilik hakkı kazanmış yaklaşık 300 işçinin işine son verildiğine ilişkin haberlerin gündeme geldiğini belirtti.

İki gelişmenin farklı koşullarda yaşandığına dikkat çeken Çalışır, her iki örneğin de sanayi kentlerinde düzenli ücret ve istihdam etrafında şekillenen ekonomik hayatın önemini ortaya koyduğunu ifade etti.

FABRİKA KAPANINCA ESNAFIN DA GELİRİ DÜŞÜYOR

Fabrikalardaki üretim kaybının yalnızca çalışanların gelirini etkilemediğini belirten Çalışır, fabrikaların çevresinde oluşan ekonomik hareketliliğin de bu süreçten doğrudan etkilendiğini kaydetti.

Fabrika çalışanlarının maaşlarıyla geçimini sağlayan esnafın, servis işletmelerinin ve küçük atölyelerin de üretimdeki daralmadan payını aldığını vurgulayan Çalışır, işten çıkarmaların bölgedeki ticari faaliyetleri zayıflatabileceğine dikkat çekti.

Çalışır, bir işletmenin maliyetlerini azaltmak amacıyla aldığı kararların, zaman içinde başka işletmelerin cirolarında düşüş olarak ortaya çıkabileceğini belirterek, fabrikaların bulunduğu bölgelerde ekonomik etkinin çok daha geniş bir alana yayıldığını ifade etti.

İŞ KAYBI AİLELERİN YAŞAMINI DA DEĞİŞTİRİYOR

İşsizliğin yalnızca ekonomik bir sorun olmadığını, ailelerin günlük yaşamını ve gelecek planlarını da etkilediğini belirten Çalışır, özellikle başka şehirlerde iş aramak zorunda kalan çalışanların çocuklarının eğitimi ve yaşlı aile bireylerinin bakımı gibi konularda yeni sorunlarla karşılaşabildiğini dile getirdi.

İş arama süresinin uzamasının aile bütçesi üzerindeki baskıyı artırdığını kaydeden Çalışır, başlangıçta ertelenen harcamaların zamanla borçlanma ihtiyacına dönüşebildiğini vurguladı.

ÜRETİM BİLGİSİ VE USTA EMEĞİ DE KAYBEDİLİYOR

Fabrika kapanışlarının uzun vadeli sonuçlarından birinin de yıllar içinde oluşan mesleki bilgi ve deneyimin kaybedilmesi olduğunu belirten Çalışır, üretim süreçlerinde yetişmiş ustaların, operatörlerin ve deneyimli ekiplerin farklı sektörlere veya şehirlere dağılmasının sanayi açısından önemli bir kayıp olduğunu ifade etti.

Makine ve ekipmanların yeniden temin edilebileceğini ancak üretim tecrübesine sahip bir ekibin yeniden oluşturulmasının uzun zaman alacağını belirten Çalışır, nitelikli iş gücünün korunmasının sanayi kentlerinin geleceği açısından büyük önem taşıdığını kaydetti.

FABRİKA KAPANIŞLARINA İLİŞKİN VERİLER DÜZENLİ AÇIKLANMALI

Sanayideki gelişmelerin sağlıklı değerlendirilebilmesi için güvenilir verilere ihtiyaç olduğunu vurgulayan Çalışır, sosyal medyada paylaşılan “2 bin 400 fabrika satılık” ve “fabrika satış ilanları bir yılda yüzde 60 arttı” şeklindeki rakamları güvenilir bir veri serisi üzerinden doğrulayamadığını belirtti.

Satılık fabrika ilanlarının tek başına üretimin durduğu anlamına gelmediğine dikkat çeken Çalışır, kamuoyunun il ve sektör bazında üretimini durduran tesislerin sayısı, işini kaybeden çalışanlar ve bu kişilerin yeniden istihdama katılma süreleri hakkında düzenli bilgilendirilmesi gerektiğini ifade etti.

İŞTEN ÇIKARMALAR ÖNCESİNDE ORTAK ÇÖZÜM GELİŞTİRİLMELİ

Çalışır, istihdam kayıplarının etkisini azaltmak için önlemlerin işten çıkarmalar gerçekleşmeden alınması gerektiğini belirtti.

Toplu işten çıkarma ihtimalinin bulunduğu durumlarda işverenlerin, çalışan temsilcilerinin, İŞKUR’un ve sanayi odalarının bir araya gelerek ortak hareket etmesini öneren Çalışır, çalışanların mevcut işlerinden ayrılmadan önce bölgedeki açık pozisyonlara yönlendirilmesi gerektiğini kaydetti.

Mesleki eğitim programlarının da bölgede faaliyet gösteren ve gerçekten iş gücüne ihtiyaç duyan işletmelerin taleplerine göre hazırlanması gerektiğini belirten Çalışır, geçici sipariş kaybı yaşayan ancak üretimini sürdürme potansiyeli bulunan işletmelere sağlanacak desteklerin istihdamın korunması ve ücretlerin zamanında ödenmesi gibi somut koşullara bağlanmasını önerdi.

“BİR SANAYİ KENTİNİN GELECEĞİ SADECE FABRİKA SAYISIYLA ÖLÇÜLMEZ”

Bir sanayi kentinin geleceğinin yalnızca fabrika sayısıyla değerlendirilemeyeceğini vurgulayan Selma Çalışır, gençlerin meslek edinme imkânlarının, ustaların emeklerinin karşılığını alabilmesinin ve ailelerin ekonomik güvence içinde yaşayabilmesinin de dikkate alınması gerektiğini ifade etti.

Çalışır’a göre bir fabrikanın kapanmasıyla başlayan süreç, yalnızca üretimin sona ermesi veya çalışanların işsiz kalmasıyla sınırlı değil. Bu kararın etkileri esnaftan aile bütçelerine, mesleki birikimden kentin ekonomik geleceğine kadar uzanıyor.