ANLATIM KURALI & ANLATIM METODU

Köşe yazarımız İbrahim Sanalp makalesinde;

Yazar ve okur, birbirini tamamlar. Yazar, düşüncesini belli kurallara göre açıklar. Okumak, bilgi öğrenmeyi sağlar. Düşünce, sınırlamalar içinde anlatılır. Sınırlama, benzetme ve tanımla yapılır. İnsanın sorumluluk duygusuyla hayata asıldığı belirtilir.

İnsanın temel sorunu olan özgürlük dile getirilir. İnsan hayatı bir varlığa benzetilerek anlatılır. İnsan hayatının bir varlığa benzetilerek anlatılmasına metafor denir.

Var olanın üzerine yeni bir hayat kurmak, yeni bir ideal yaratmak gerekir. İnsanın doğasındaki çatışmalar azalmış olur.

Toplumsal olandan kişisel olana geçiş yapılarak anlatım devam eder. Toplumda ve kişide olan değişiklik anlatılır.

Muhafaza edebilmek için sahiplenmek, sevmek, zamanın aşınmalarına karşı korumak gerekir. Hayatın devamlılığı düşüncesiyle umutlanırız. Yeni düşüncelerle hayata bakmak bir eşik olur. Yeni düşüncelerle toplumda ve kişide değişiklik olur. Hayat, yeni düşüncelerle devam eder.

Masal, hayatın içinden fışkırır. Toplum, içten içe değişir. Kültür, değişiklik ile devam eder. Yeni kelimelerle yeni türküler söylenir.

İnsanlar zamanı, toprağa düşen gölgeleriyle ölçerler. Zıtlıkları da birbirinden ayırarak anlatırlar. Doğanın zamanı ve bilincin zamanı ayrımı yapılır. Doğanın zamanı çizgi gibi uzanır ya da anların birbirine eklenmesi ile oluşur. Bilincin zamanı, dün, bugün, yarın bütünlüğünde dolaşır. Kolektif zaman ve kriz zamanı ayrımı var. Kolektif zaman, birlik düşüncesiyle oluşan toplumsal zaman olur. Kriz zamanı, yaşanılan kişisel olayların zamanı olur.

Dünya zamanı ve yerel zaman vardır. Dünya zamanı, yirmi dört saat dilimine ayrılır. Yerel zaman, güneşin üzerimizde olduğu zamandır. Bu zaman devamlı değişir. Yirmi dört saat dilimi, ortak dünya zamanı oluşturmayı sağlar. Saat, güneşin doğuş ve batışından ayrı olarak hep aynı ritimde ilerler.

Bir tane dünya kültürü vardır. Kültür, insanın ürettiği her şeydir. Toplumlar dünya kültürünün yükselme eğrisi üzerinde yerlerini alırlar. Yükselme eğrisi ilkelden moderne doğru yükselir. Modernlik, alet ve makine yapmak olur.

Düşünce, bir süzme, eleme yapılarak, bir sıraya göre anlatılır. Modernlik, insanın yaşantısını değiştirir. Değişen yaşantı, bir gelenek haline gelir. Modernliğin yapaylığı ile uzlaşma yapılır. Alet ve makine kullanarak yaşamak, modernlik olur.

Modern toplumun işleyişi için toplumların ve bireylerin aynı uzamda değil, aynı zamanda buluşmaları gerekir. Modern toplum, eşzamanlı olma deneyimidir. İlerleme, saatin gelişmesi ile başlar.

Bilgiyi ikiye ayırıp anlatım yapılır. Rüya ile gerçek arasındaki tezat anlatılır. Bugün, geçmiş, gelecek arasında geçişlerle anlatım yapılır. Kamusal olaylara, insanların duygularından geçerek bakılır. İnsanların sevinçleri, korkuları, sırları anlatılır. Şahsi alanla kamusal alan arasındaki tezat ve bağlantı belirtilir.

Bir tarafta değişmeden kalan şeyler, bir tarafta toplumun ve bireyin değişimi anlatılır. Anlatımda, çöken konak hikâyesi anlatılır. Çöken konak metaforu ile toplumdaki ve bireylerdeki değişiklik anlatılır.

Düş, gerçek, çöküş, değişiklik anlatılır. Kültür, insanı yapan manevi kıymetler manzumesidir. Etrafımızda gördüğümüz hayat vardır. Bizi biz yapan bu hayattır. Bütün özelliğimiz hayattan gelir. Hayatımız değişir, değiştikçe yaratır.

Bir taraftan yaşamak, bir taraftan olaya katılmak: çifte bilinç oluşturur. Bir taraftan da olay kaydedilir. İnsanlar kendini anlamak ve anlatmak ister. İsteğin olması için çaba gerekir.

Deniz kıyısı, yaz yağmuru modern edebiyatta yaşanılan ortamı oluşturur. Olay deniz kıyısında ya da yaz yağmuru sırasında geçer. Bu deneysel bir yaklaşım olur. Ayrıntıya yer verilir.

Düşle gerçek, soyut ile somut, madde ile metafizik birbirine karışır. Yaz sıcağı, deniz, rüyalar, gerçekler bir araya gelir.

Yaşam ve ölüm, rüya ile gerçek, aydınlık ve karanlık, yaz ile kış, parçalanma, bölünme durumu ile zıtlık anlatılır. Zıtlık olan yerde tanım yapılır.

Hayat geçiyor. Yaşanmış olanlar, geride kalıyor. Ama hayal gücü var. Hayal gücü, hayatları yeniden kurabilir. Yeniden yaratabilir. Bilgi türleri, hayatı zenginleştirir. Her bilgi türü, dünyaya bir bakış açısı olur.

Müzik, ışık, talih gibi kavramlar: geçmiş ve onun en temel eşlikcisi olan şimdinin aynasında sunulur. Geçmiş ve şimdi, birlikte anlatılır.

Hayat, ufak mutluluk anları ile anlatılır. Ufak mutluluk anları, birer parlak yıldıza dönüşür. Hayatı anlamlı kılan bilgi bütünlüğü olur. Bilgi türleri, bilgi bütünlüğünü oluşturur. Bir bilgi türünü diğerinin yerine koyamayız. Bütün bilgi türleri insan için eşit değerde olur.

İnsanlar masal, destan ve hikâyeler ile büyürler. Geyik Destanı, Battal Gazi Destanı anlatılır. Destanı, hikâyeyi dinleyenler o destanda ya da hikâyede bir hayal ararlar. İnsan, hayal ile gelecek için umutlu olur.